اگر هر روز هنگام رساندن فرزندتان به کودکستان با گریه، چسبیدن به پاهایتان یا جمله‌هایی مثل «مامان نرو» و «من مهد نمی‌مونم» روبه‌رو می‌شوید، احتمالاً این سؤال ذهن شما را درگیر کرده است: کودکم در کودکستان گریه می‌کند؛ چکار کنم؟
گریه کودک هنگام ورود به مهد، به‌خصوص در روزها و هفته‌های اول، اتفاق عجیبی نیست. در بسیاری از کودکان این رفتار با اضطراب جدایی ارتباط دارد؛ مرحله‌ای طبیعی از رشد که در آن کودک هنوز در حال یادگیری این موضوع است که حتی وقتی پدر یا مادر را نمی‌بیند، آن‌ها دوباره بازمی‌گردند.
اضطراب جدایی در کودکان خردسال، به‌ویژه بین حدود ۶ ماهگی تا ۳ سالگی، بخشی رایج از رشد است. این اضطراب ممکن است هنگام شروع مهدکودک، تغییر محیط یا قرار گرفتن کودک در شرایط جدید دوباره بیشتر شود.
بنابراین اولین نکته مهم این است:
گریه در زمان جدایی لزوماً به این معنا نیست که کودک از کودکستان بدش می‌آید یا مشکلی جدی وجود دارد.
اما نحوه برخورد والدین و مربیان با این شرایط می‌تواند روند سازگاری کودک را آسان‌تر یا دشوارتر کند.
چرا کودک هنگام رفتن به کودکستان گریه می‌کند؟
کودک خردسال هنوز درک زمانی مشابه بزرگسالان ندارد. وقتی شما می‌گویید «ظهر برمی‌گردم»، ممکن است مفهوم ساعت ۱۲ یا چند ساعت انتظار برای او قابل درک نباشد.
از طرف دیگر، کودک به والد یا مراقب اصلی خود احساس امنیت دارد. ورود به محیطی جدید، دیدن افراد ناآشنا، تغییر برنامه روزانه و جدا شدن از فردی که همیشه در کنارش بوده می‌تواند برای او استرس‌زا باشد.
شدت اضطراب جدایی در کودکان متفاوت است و در بعضی کودکان در دوره نوپایی بسیار واضح‌تر دیده می‌شود. همچنین خستگی، گرسنگی یا بیماری می‌تواند جدایی را دشوارتر کند.
گاهی نیز کودک بعد از چند روز حضور آرام در کودکستان، ناگهان شروع به گریه می‌کند. این اتفاق هم الزاماً غیرعادی نیست. ممکن است کودک در روزهای اول هنوز کاملاً متوجه تغییر ایجادشده نشده باشد و بعد از چند تجربه متوجه شود که رفتن به مهد به معنای چند ساعت جدایی از والد است.
گریه کودک در روزهای اول کودکستان طبیعی است؟
در بسیاری از موارد بله.
بعضی کودکان چند دقیقه بعد از رفتن والد آرام می‌شوند و وارد بازی می‌شوند. بعضی دیگر برای سازگار شدن با محیط جدید به زمان بیشتری نیاز دارند.
ایجاد یک الگوی ثابت برای خداحافظی و افزایش تدریجی زمان حضور کودک می‌تواند به سازگاری او کمک کند.
مهم‌تر از خود گریه این است که بررسی کنیم:
– کودک بعد از رفتن والد چقدر طول می‌کشد تا آرام شود؟
– آیا بعد از آرام شدن بازی و فعالیت می‌کند؟
– آیا با مربی ارتباط برقرار می‌کند؟
– آیا غذا و میان‌وعده می‌خورد؟
– آیا هر روز شرایط کمی بهتر می‌شود؟
– رفتار او در خانه تغییر قابل‌توجهی کرده است یا خیر؟
اگر کودک هنگام خداحافظی گریه می‌کند اما کمی بعد آرام می‌شود و در طول روز فعالیت طبیعی دارد، معمولاً موضوع بیشتر به دشواری لحظه جدایی مربوط است تا نامناسب بودن کل تجربه جدایی.
وقتی کودک در لحظه جدایی گریه می‌کند چه کار کنیم؟
۱. خداحافظی را کوتاه و قابل پیش‌بینی کنید
یکی از مؤثرترین کارها ایجاد یک روتین ثابت خداحافظی است.
مثلاً هر روز کودک را در آغوش بگیرید، یک بوسه بدهید و با یک جمله ثابت بگویید:
«من بعد از ناهار میام دنبالت. تو پیش مربی و دوستات می‌مونی و بعد دوباره همدیگه رو می‌بینیم.»
سپس خداحافظی کنید و بروید.
خداحافظی کوتاه، آرام و ثابت باشد. طولانی کردن لحظه جدایی می‌تواند اضطراب کودک و والد را بیشتر کند.
۲. یواشکی از مهد خارج نشوید
گاهی والد برای جلوگیری از گریه کودک، زمانی که او سرگرم بازی است بدون خداحافظی از مهد خارج می‌شود.
ممکن است این روش در لحظه مانع گریه شود، اما روش مناسبی برای ایجاد احساس امنیت نیست.
والد بدون اطلاع کودک ناپدید نشود. کودک باید به مرور یاد بگیرد که «مامان یا بابا خداحافظی می‌کنند، می‌روند و دوباره برمی‌گردند». این الگوی قابل پیش‌بینی به شکل‌گیری اعتماد کمک می‌کند.
۳. بعد از خداحافظی دوباره برنگردید
اگر کودک گریه کرد و شما چند بار دوباره وارد کلاس شوید، ممکن است کودک یاد بگیرد که با شدت بیشتر گریه کردن می‌تواند جدایی را به تعویق بیندازد.
آرام، مهربان و در عین حال قاطع باشید.
این به معنای بی‌توجهی به احساس کودک نیست. احساس او را بپذیرید، اما تصمیم را هر چند دقیقه تغییر ندهید.
می‌توانید بگویید:
«می‌دونم دلت می‌خواد من بمونم و جدا شدن سخته. ولی الان وقت کلاسه و من بعداً برمی‌گردم.»
۴. زمان برگشت را با زبان قابل فهم برای کودک توضیح دهید
به‌جای گفتن «ساعت دو میام»، زمان را به اتفاقی که کودک می‌شناسد مرتبط کنید.
مثلاً:
«بعد از ناهار میام.»
بهتر است درباره زمان بازگشت با مفاهیمی صحبت شود که کودک توانایی درک آن‌ها را دارد.
و مهم‌تر از همه، تا حد امکان همان زمانی که گفته‌اید برگردید. تکرار این تجربه به کودک یاد می‌دهد که رفتن شما موقتی است.
۵. قبل از کودکستان درباره اتفاقات روز صحبت کنید
برای کودکان، قابل پیش‌بینی بودن اتفاقات احساس امنیت ایجاد می‌کند.
صبح همان روز، یک توضیح ساده بدهید:
«صبح می‌ریم کودکستان. با مربی سلام می‌کنیم. من می‌رم سر کار. تو بازی می‌کنی، میان‌وعده می‌خوری و بعد من میام دنبالت.»
نیازی نیست بارها درباره جدایی صحبت کنید. هدف این است که کودک بداند چه اتفاقی قرار است بیفتد.
۶. جدایی‌های کوتاه را تمرین کنید
اگر کودک تقریباً هیچ تجربه‌ای از جدا شدن از والد نداشته است، شروع ناگهانی کودکستان با چند ساعت جدایی می‌تواند دشوار باشد.
جدایی ابتدا در مدت‌های کوتاه و با فردی آشنا تمرین شود و به‌تدریج زمان آن افزایش پیدا کند.
مثلاً کودک می‌تواند مدتی کوتاه با مادربزرگ، پدربزرگ یا فردی مورد اعتماد بماند و تجربه کند که شما می‌روید و دوباره برمی‌گردید.
۷. یک وسیله آشنا همراه کودک باشد
در صورت موافقت کودکستان، یک عروسک کوچک، وسیله آشنا یا عکس خانوادگی ممکن است در دوره سازگاری به بعضی کودکان کمک کند.
استفاده از یک شیء آرامش‌بخش یا چیزی که کودک را به خانه و والد یادآوری کند، از راهکارهای احتمالی کاهش اضطراب جدایی است.
البته هدف این نیست که کودک برای همیشه به آن وابسته بماند. این وسیله می‌تواند مانند پلی موقت میان خانه و محیط جدید عمل کند.
۸. با مربی کودک هماهنگ باشید
یکی از مهم‌ترین کارها، ارتباط والد با مربی است.
گاهی والد تنها صحنه گریه هنگام ورود را می‌بیند و تصور می‌کند کودک تمام ساعات حضور در مهد ناراحت است؛ در حالی که ممکن است چند دقیقه بعد کاملاً مشغول بازی شده باشد.
اطلاعات مربی کمک می‌کند تصویر دقیق‌تری از شرایط کودک داشته باشید.
۹. احساس خودتان را کنترل کنید
جدا شدن از کودک برای بسیاری از والدین نیز دشوار است.
اما کودک به حالت چهره، لحن و رفتار شما توجه می‌کند. اگر هنگام تحویل کودک مضطرب باشید، چند بار برگردید، گریه کنید یا مرتب بپرسید «مطمئنی می‌خوای بمونی؟»، ممکن است کودک پیام بگیرد که محیط جدید احتمالاً امن نیست.
توصیه می‌شود والد هنگام خداحافظی تا حد امکان آرام و مطمئن باشد.
احساس ناراحتی شما قابل درک است؛ اما بهتر است نگرانی خود را بعد از خروج از مهد مدیریت کنید، نه مقابل کودک.
چه کارهایی گریه کودک در مهد را بیشتر می‌کند؟
در دوره سازگاری بهتر است از چند رفتار پرهیز کنید:
– یواشکی رفتن بدون خداحافظی
– طولانی کردن خداحافظی
– تهدید کودک
– گفتن جملاتی مثل «اگر گریه کنی دیگه نمیام دنبالت»
– مقایسه با کودکان دیگر
– سرزنش کردن کودک به دلیل گریه
– رشوه دادن هر روز برای ماندن در کودکستان
– تغییر مرتب ساعت و برنامه حضور
– بازگشت دوباره به کلاس بعد از خداحافظی
– صحبت منفی درباره مربی مقابل کودک
هدف این نیست که گریه کودک را «متوقف» کنیم؛ هدف این است که به او کمک کنیم احساس جدایی را مدیریت کند و به محیط جدید اعتماد پیدا کند.
کودک وابسته به مادر چقدر طول می‌کشد به مهد عادت کند؟
زمان مشخصی برای همه کودکان وجود ندارد.
خلق‌وخو، سن، تجربه‌های قبلی جدایی، شرایط خانوادگی، کیفیت ارتباط با مربی و حتی خواب و وضعیت جسمی کودک می‌تواند بر مدت سازگاری اثر بگذارد.
برای بعضی کودکان این فرایند سریع است و برای برخی زمان بیشتری لازم دارد.
به جای مقایسه با دیگران، روند خود کودک را بررسی کنید.
بدون دیدگاه